امروز13 مرداد 1400

شب یلدا: آشنایی با آداب، سنت‌ها و تمام ملزوماتی که در شب یلدا نیاز دارید

شب-یلدا

یلدا واژه‌ای ایرانی نیست؛ اما پاسداشت این شب طولانی سال یکی از کهن‌ترین رسم و رسومات ما ایرانی‌ها در طول 365 روز سال است. چیزی نزدیک به هشت هزار سال از تاریخ اولین شب برگزاری یلدا بر اساس کتیبه‌های کشف شده می‌گذرد؛ اما رسم برگزاری این جشن هرگز کهنه نشده و ایرانیان تلاش می‌کنند شب چله سال را مفصل‌تر از سال‌های قبل برگزار کنند.

شب یلدا یا چله تاریخچه طولانی و مفصلی دارد. از این شب که به عنوان طولانی‌ترین شب سال یاد می‌شود چله زمستانه شروع شده و به همین دلیل یلدا را آغاز شدت سرما می‌دانستند. درباره پیشینه این شب خاطره انگیز چه می‌دانید؟

اگر تا به حال فقط برگزار کننده جشن و دورهمی‌های شب یلدا بوده‌اید بد نیست درباره پیشینه، ملزومات این شب و نحوه تزیین آن‌ها و رسم هدیه دادن و هدیه گرفتن بیش‌تر بدانید. همراه ما باشید.

پیشینه یلدا و علت نامگذاری آن در تاریخ باستان

در باور ایرانیان کهن شب یلدا به سبب این که طولانی بر روشنایی روز بیش‌تر از همیشه غالب می‌شد روز مبارکی نبود؛ اما مردم برای برطرف کردن این نامبارکی دورهمی و مهمانی برگزار می‌کردند و با رسم و رسوم خاصی که داشتند این شب طولانی را خوش می‌گذراندند.

طبق برخی از اسناد و روایات تمام ایرانیان از جمله پادشاهان و رعیت در این شب متحد می‌شدند و به صرف تمام آذوقه‌ای که در این مدت ذخیره سازی کرده بودند می‌پردازند. آتش یکی از مهم‌ترین ارکان جشن شب یلدا بوده که در تاریخ از آن یاد شده است. به مرور زمان استفاده از آتش جای خود را به انواع کرسی داد و هنوز هم از کرسی به عنوان نماد آتش و روشنایی استفاده می‌شود.

یلدای طولانی یا شب چله بزرگ؟

در برخی از منابع از یلدا به عنوان شب چله یاد کرده‌اند. در گذشته هم ایرانیان در این شب طولانی هدایایی را برای تازه عروس و تازه داماد تحت عنوان پیشکش شب یلدا ارسال می‌کردند. اما چرا به یلدا شب چله می‌گفتند؟

در گذشته روزهای سرد زمستانی را به دو چهل روز متوالی تقسیم می‌کردند و این تقسیم بندی هم ریشه در امور و کارهای کشاورزی و دامپروری دارد. گذشتگان ما شب یلدا را آغاز چله بزرگی می‌دانستند که قرار است طی آن سردترین روزهای سال را تجربه کنند. بعد از چله اول چله دوم فرا می‌رسد و رنگ و بوی بهاری با خود دارد.

چیدمان سفره یا میز یلدا با تم خاص

در گذشته استفاده از آتش و دورهمی‌های ساده تنها کاری بود که برای شب یلدا انجام می‌شد. اما امروزه این شب طولانی با چیدن سفره یا میز مخصوص یلدا و استفاده از عناصر و آیتم‌های خاص ماندگار می‌شود. درباره این که رسم چینش سفره و اقلام آن از چه زمانی باب شده اطلاعات مشخصی در دست نیست.

چیدمان سفره مخصوص شب یلدا از رسوماتی است که بیش‌تر توسط زرتشتیان ایرانی برگزار می‌شد. این رسم اکنون میان تمام خانواده‌های ایرانی برگزار می‌شود و عناصر و اجزای آن کاملا سلیقه‌ای است؛ اما معمولا چند قلم خاص برای چیدمان سفره شب یلدا نیاز داریم:

میوه‌های خاص شب یلدا

در سفره شب یلدا می‌توانید انواع و اقسام میوه‌ها را قرار دهید؛ اما انار و هندوانه مهم‌ترین میوه‌هایی هستند که به عنوان نماد برکت در شروع چله بزرگ سال و در یلدا استفاده می‌شدند.

انار قداست زیادی بین اساطیر و خدایان ایران باستان دارد. زرتشتیان از انار به عنوان میوه بهشتی و از درختان آسمانی یاد کرده‌اند و همین موضوع هم باعث شده تا به مرور زمان انار به یکی از میوه‌های اصلی سفره‌های شب یلدا تبدیل شود.

یک فلسفه دیگر برای استفاده از انار در شب یلدا وجود دارد و آن کادو شب یلدای تازه عروس است که باید انار حتما در آن وجود داشته باشد. ایرانیان کهن باور داشتند که انار میوه‌ای آسمانی است که با مصرف آن قدرت باروری و ازدیاد نسل در زوج‌ها بهبود می‌یابد. همین دیدگاه باعث شده تا از انار به عنوان میوه اصلی شب یلدا یاد شود.

بعد از انار نوبت به هندوانه می‌رسد که حضور آن در شب چله کمی عجیب و سوال برانگیز است. هندوانه هم می‌تواند نماد برکت و نعمت‌های آسمانی باشد؛ اما به نظر می‌رسد از آن جایی که هندوانه میوه خنکی است یادآور روزهای گرم و نورانی پیشرو برای مردمان سرزمین باشد.

انار دست چین درجه یک

مشخصات محصول:

  • بسته بندی یک کیلوگرمی
  • حاوی بین 2 تا 3 عدد انار در هر بسته

وسایل تزئینی سفره شب یلدا

برای تزیین سفره شب یلدا علاوه بر میوه‌های طبیعی می‌توانید از نمونه‌های تزئینی و دکوری آن‌ها نظیر شمع و بادکنک نیز استفاده کنید. اولین چیزی که نیاز دارید سفره مخصوص شب یلدا است که توصیه می‌شود از آثار دستی و سنتی ایرانی استفاده کنید.

سفره شب یلدا را علاوه بر عناصر تزئینی می‌توانید با انواع ظروف و صنایع دستی مزین کنید.

شمع طرح هندوانه شب یلدا Y119

مشخصات محصول:

  • شمع هندوانه تولید شده از پارافین درجه یک
  • طراحی فانتزی و طبیعی به شکل هندوانه طبیعی
  • مناسب تزیین سفره یلدا

اگر هندوانه در دسترس ندارید یا قصد شرکت در دورهمی دارید شمع طرح هندوانه ابزار تزئینی مناسب و هدیه‌ای جذاب است. این محصول ماندگاری بالایی دارد و از پارافین درجه یک تولید شده است.

بادكنك طرح هندوانه مدل شب يلدا

مشخصات محصول:

  • وزن 50 گرم
  • مناسب مهمانی و دکوراسیون شب یلدا

این محصول مجموعه ده عددی از بادکنک‌های رنگی و متنوع با تم شب یلدا است.

کلاه سورتک طرح هندوانه شب یلدا

مشخصات محصول:

  • کلاه نمدی
  • طرح یلدا و مناسب مهمانی و دورهمی

این کلاه از جنس نمد طراحی شده و برای بزرگسالان و نوجوانان مناسب است.

ست 5 تکه رومیزی ترمه شوکران یزد طرح گوهر

مشخصات محصول:

  • رومیزی مغزی دوزی
  • شامل رومیزی مربعی، رانر، رومیزی عسلی

ست ترمه شوکران محصولی زیبا و چشم نواز برای کادو شب یلدا و البته تزیین سفره مخصوص شب چله است. این ست قابلیت شستشو دارد و آستر داخلی آن باعث می‌شود به خوبی روی سطوح مختلف ایستایی داشته باشد.

شمعدان مدل G401 بسته 3 عددی

مشخصات محصول:

  • بسته 3 عددی شمعدان با لاله های بلند دودی
  • جنس فلز آلومینیوم
  • مناسب برای شمع های گرد و استوانه ای

با وجود شمعدان سفره شب یلدا دکوراسیون وصف ناپذیری به خود می‌گیرد. این ست با بهترین کیفیت آبکاری الکتروفورتیک طراحی شده و برای میز یا تمام سطوح بلند منزل قابل استفاده خواهد بود. هر شمعدان ظرفیت قرارگیری یک شمع را دارد.

انواع دسر و شیرینی‌های خاص شب یلدا

انواع شیرینی‌های خشک و تر و شیرینی‌های خاص ایرانی حلاوت شب چله سال را بیش‌تر می‌کنند. به جز شیرینی‌های متداول می‌توانید از انواع شیرینی سنتی نظیر باقلوا، گز، حلوا، سوهان و سایر شیرینی‌های ایرانی استفاده کنید.

برخی از افراد در کنار شیرینی دسرهای متنوعی را با طرح یلدا تهیه می‌کنند که به زیباترین شدن سفره و هماهنگی با سایر عناصر موجود در سفره کمک می‌کند.

سوهان عسلی گزی گز کرمانی

مشخصات محصول:

  • سوهان پخت شده با عسل
  • وزن 500 گرم

سوهان عسلی یا گزی محصول اصفهان و شیرینی سنتی مناسب سفره یلدا است. این سوهان حاوی هل، زعفران، گلاب و عسل است.

گز لقمه حبه ای 33 درصد پسته گز مظفری

مشخصات محصول:

  • گز نوقا حبه‌ای مغز پسته‌ای
  • وزن 200 گرم

این محصول گز پسته ای حبه ای با برش مکعبی بوده که در بسته بندی شکیل طراحی شده است. این شیرینی سنتی را می‌توانید به عنوان کادو شب یلدا تازه عروس یا جداگانه در سفره یلدا قرار دهید.

انواع آجیل و خشکبار خاص شب یلدا

درباره این که  در گذشته از چه نوع خشکباری در شب یلدا استفاده می‌شده سند خاصی در دست نیست. شاید استفاده از انواع مغز پسته و بادام به این شکل در سفره‌های یلدای قدیمی متداول نبوده باشد؛ اما به هر حال آجیل و خشکبار جز اصلی سفره یلدا هستند و خیلی از دورهمی‌ها به بهانه صرف این تنقلات مقوی و خوشمزه شکل می‌گیرد!

برای شب یلدا از انواع خشکبار و مغزها نظیر پسته، فندق، بادام‌ها و سایر مغزهای چرب استفاده می‌شود. برخی از آجیل مخلوط استفاده می‌کنند که حاوی انواع تخمه و میوه‌های شیرین نظیر کشمش است.

مشخصات محصول:

  • آجیل مخلوط 450 گرمی
  • شامل کشمش، بادام خام، بادام هندی، گردو و پسته خام

آجیل سالم‌ترین خوراکی شب یلدا است که می‌توانید در سفره و تزیینات مخصوص این شب قرار دهید. استفاده از مدل‌های مخلوط هم از نظر اقتصادی به صرفه‌تر هستند و هم زیبایی بیش‌تری به دلیل تنوع مغز و تخمه‌ دارند.

انواع آجیل و خشکبار خاص شب یلدا

درباره این که  در گذشته از چه نوع خشکباری در شب یلدا استفاده می‌شده سند خاصی در دست نیست. شاید استفاده از انواع مغز پسته و بادام به این شکل در سفره‌های یلدای قدیمی متداول نبوده باشد؛ اما به هر حال آجیل و خشکبار جز اصلی سفره یلدا هستند و خیلی از دورهمی‌ها به بهانه صرف این تنقلات مقوی و خوشمزه شکل می‌گیرد!

برای شب یلدا از انواع خشکبار و مغزها نظیر پسته، فندق، بادام‌ها و سایر مغزهای چرب استفاده می‌شود. برخی از آجیل مخلوط استفاده می‌کنند که حاوی انواع تخمه و میوه‌های شیرین نظیر کشمش است.

مشخصات محصول:

  • آجیل مخلوط 450 گرمی
  • شامل کشمش، بادام خام، بادام هندی، گردو و پسته خام

آجیل سالم‌ترین خوراکی شب یلدا است که می‌توانید در سفره و تزیینات مخصوص این شب قرار دهید. استفاده از مدل‌های مخلوط هم از نظر اقتصادی به صرفه‌تر هستند و هم زیبایی بیش‌تری به دلیل تنوع مغز و تخمه‌ دارند.

پسته شور زعفرانی گلستان

مشخصات محصول:

  • حاوی پسته، نمک (حداکثر 2 درصد)، نشاسته و زعفران
  • دارای پوست و چاشنی

پسته پای ثابت سفره یلدا است و می‌توانید از انواع پسته به صورت جداگانه برای شب چله استفاده کنید. پسته شور زعفرانی گلستان دارای چاشنی، زعفران، پوست و فاقد ترانس است.

انواع میوه‌های خشک برای تزیین سفر شب یلدا

به لطف انواع دستگاه‌های میوه خشک کن و البته میوه خشک آماده‌ای که به صورت مخلوط یا مجزا تولید می‌شوند سفره یلدا مفصل‌تر و پربارتر از همیشه خواهد بود. میوه خشک یکی از رسومات تازه‌ای است که میان خانواده‌ها و برای کاهش مصرف خوردنی‌های مضر و چرب متداول شده است. برای کادو تازه عروس و تازه داماد هم می‌توانید از پک‌های میوه خشک مجلسی نفیس استفاده کنید.

میوه خشک مخلوط بوکاژ

مشخصات محصول:

  • ترکیب میوه‌های خشک به میزان 250 گرم
  • فاقد چاشنی و پوست

میوه خشک از تنقلات سالم و پرطرفدار دیگر برای دورهمی‌های طولانی‌ترین شب سال است. بسته بندی این محصول شامل سیب، پرتقال ،خرمالو، آلو، هلو، انبه ،کیوی، گلابی ،موز، خربزه، توت فرنگی، نارگیل و آناناس است.

راهنمای تزئین آجیل و خشکبار شب یلدا

برای تزیین سفره شب یلدا با آجیل و بدون ظرف خاص ابتدا باید قالب مناسبی تهیه کنید که آجیل‌ها شکل آن قالب را به خود بگیرند. این قالب‌ها به صورت آماده به فروش می‌رسند؛ اما خودتان هم می‌توانید با استفاده از مقوا قالب‌های مختلف طرح سنتی، بته جقه، طرح‌های اسلیمی، قلب و طرح‌های فانتزی را بکشید و جداسازی کنید. ضمن این که دسرهای شب یلدا را هم می‌توانید در انواع قالب مخصوص ژله یا شیرینی پزی تهیه کنید تا نیازی به ظرف یا چینش خاصی نباشد.

لازم نیست بدنه قالب خیلی بلند باشد؛ اما بهتر است که دور آن به اندازه کافی مستحکم باشد تا با ریختن آجیل‌ها در قالب طرح کلی برهم نخورد. برای این که طرح دقیق‌تری داشته باشید می‌توانید از انواع قالب و کاتر شیرینی شب یلدا استفاده کنید.

کاتر شیرینی طرح انار مدل pla80

مشخصات محصول:

  • جنس پلاستیکی
  • فاقد قابلیت شستشو در ماشین ظرفشویی

این کاتر در ابعاد 8 در 8 سانتی متر تولید شده و برای قالب گیری شیرینی و تزیین آجیل روی میز شب یلدا مناسب است.

قالب ژله طرح یلدا مدل ZE-28

مشخصات محصول:

  • جنس پلاستیکی
  • دارای قابلیت شستشو در ماشین ظرفشویی

این محصول در ابعاد 21x14x7 سانتی‌متر طراحی شده و طرح قالب خاص شب یلدا است.

آداب و عادات ایرانیان در برگزاری شب یلدا

چیدمان سفره شب یلدا بهانه‌ای برای دید و بازدید و دورهمی‌های خانواده‌ها بوده است. این دورهمی‌ها با آیین‌ و رسوم ارزشمندی همراه است که در ادامه به بررسی آن‌ها می‌پردازیم:

حافظ خوانی و فال گرفتن در طولانی شب سال

گرفتن فال حافظ و مرور ابیاتی از شاعر پرآوازه ایرانی، حافظ، یکی از آیین‌های ارزشمند شب یلدا است که خوشبختانه تاکنون ادامه داشته است. به همین دلیل یک دیوان حافظ هم در سفره و چیدمان یلدا قرار می‌دهند تا بزرگ‌ترهای فامیل برای کوچک‌ترها خانواده و توصیف کنند.

کتاب دیوان حافظ انتشارات دانش پرور

مشخصات محصول:

  • قطع وزیری
  • 408 صفحه
  • جلد چرم مصنوعی

این اثر نفیس همراه با جلد و قاب کشویی ترمو طراحی شده و برای هدیه دادن و یا قرار گرفتن در سفره شب یلدا مناسب است. چاپ داخلی این اثر 5 رنگ است.

شاهنامه خوانی به سبک دورهمی‌های قدیمی یلدا

خواندن شاهنامه به اندازه حافظ خوانی در شب یلدا طرفدار ندارد. شاید به دلیل مهارت بالایی باشد که برای خواندن نظم این اثر فاخر نیاز باشد. با این حال هنوز هم برخی از شاهنامه برای تزیین سفره یلدا استفاده می‌کنند.

کتاب شاهنامه فردوسی

مشخصات محصول:

  • قطع وزیری
  • 1592 صفحه
  • جلد چرم مصنوعی با قالب

این اثر کلیات شاهنامه فردوسی با جلد و قاب چرمی و پرده های مینیاتوری است. با طراحی زیبا جلد این شاهنامه علاوه بر احیای رسم کهن ایرانی در شب چله تزیینات زیباتری برای سفره شب یلدا خواهید داشت.

هدیه دادن به تازه عروس و تازه داماد

ارسال هدیه به تازه عروس و تازه داماد از سوی خانواده‌ها یکی دیگر از رسوم ایرانی است که هنوز هم پابرجا مانده است. در این شب هدایی از جمله آجیل و تنقلات شب یلدا در کنار لباس زمستانی، زیورآلات، عطر و ادکلن یا ست‌های هدیه برای عروس و داماد ارسال می‌شود.

شب یلدا چه شبی است؟

در تقویم ایرانی شب یلدا زمان غروب آفتاب روز 30 آذر شروع و با طلوع آفتاب روز اول دی ماه به پایان می‌رسد. از آن جایی که شب یلدا بر اساس تاریخ قمری یا میلادی متغیر است همین تاریخ شمسی را به عنوان طولانی‌ترین شب سال بیان می‌کنند.

سخن آخر

شب یلدا یا شب چله از غروب آخرین روز پاییز شروع و تا نیمه شب و اول دی ماه ادامه دارد. در این شب به رسم گذشته سفره مخصوص شب یلدا برپا و در آن از انواع آجیل، میوه، عناصر تزئینی، شاهنامه و دیوان حافظ استفاده می‌شود. در بلندترین شب سال آیین و عاداتی نظیر کادو دادن به تازه عروس و تازه داماد نیز مرسوم است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درباره این مقاله نظری دارید؟ بنویسید...
0 نظر